Jonathan Littell - The Kindly Ones
Bekijk alle berichten van GerritP | Waarschuw de redactie
(Oorspronkelijke titel: Les Bienveillantes 2006, Ned. vert. De Welwillenden)
Toen ik dit boek kocht kon ik niet wachten om er in te beginnen. Ik had de achterkant gelezen en die was veelbelovend. Het onderwerp is controversieel en zeker niet gemakkelijk. Bovendien is het een bakbeest van 975 pagina’s! Maar zoals gezegd, het uitgangspunt sprak me enorm aan.
Het is geschreven als de autobiografie van Maximillian Aue, vandaag de dag woonachtig in Frankrijk, getrouwd, kinderen en directeur van een fabriek in kant. Een gerespecteerd man.
In de Tweede Wereldoorlog was hij echter een hoge nazi officier die actief deelnam aan de uitroeiing van de Joden en andere staatsvijanden. Maar (en dat is meteen het bijzondere uitgangspunt) Aue wil ons een spiegel voorhouden. We zijn immers allen gelijk en wat zouden wij hebben gedaan in dezelfde omstandigheden? Gewone mensen kunnen in beesten veranderen in tijden van oorlog, dus waarom wij niet? Waarom jij niet, lezer? Deze spiegel, dit ‘excuus’ voor zijn gruweldaden, houdt hij ons de eerste 25 pagina’s voor. Die pagina’s zijn werkelijk briljant, verontrustend en onvergetelijk.
Hoopvol en zeer benieuwd begon ik dus aan de resterende 950 pagina’s. Maar eenmaal onderweg ontdekte ik al snel dat het een teleurstellende ervaring zou worden en besefte ik waarom het zo’n omvangrijk boek is geworden. Littell weet namelijk gewoonweg niet van ophouden. Pagina na pagina (en dan heb ik het echt over blokken van pagina’s) zijn gewijd aan de afkomst van grote groepen Joden en worden er uitgebreide taalstudies besproken. Dan heb ik het nog niet over de hoeveelheid gruwelijkheden die hij uitvoerig en tot in detail beschrijft. Hij onthoudt ons evenmin van de lichamelijke ongemakken van Dr. Aue, als gevolg van de weerslag die dit alles op hem heeft. Boeren, winden, braken en andere viezigheden worden tot in den treuren uitgeschreven. Bovendien heeft Littell (heel bewust, denk ik) een wel heel gecompliceerd personage geschapen. Max Aue is namelijk homofiel (op zich niets mis mee maar wel binnen de SS!) die ook nog een incestueuze relatie met zijn tweelingzus heeft gehad waarover hij nog regelmatig fantaseert. Ook hierin gaat hij ongenadig te werk en schotelt ons opnieuw pagina na pagina perverse sexuele uitspattingen voor, (hij wijdt hier zelfs een heel deel aan) die varieëren van incestueuze sex tot een ziekelijke, eindeloos durende masturbatie waarbij hij het blijkbaar nodig vindt ons deelgenoot te maken van alles wat er in het achterste van Aue verdwijnt (tot een brandende kaars aan toe). En dat in een boek dat aanvankelijk mededogen vraagt van de lezer.
Er zijn zeker ook enkele lichtpuntjes te vinden zoals zijn beschrijvingen van Stalingrad en Berlijn maar het is jammer dat ook die blijkbaar steeds weer overschaduwd moeten worden door ranzigheid. Het past gewoonweg niet in het verhaal.
Littell wil shockeren, zoveel is duidelijk, en dat is hem gelukt. De gruwelijkheden van de oorlog zijn onuitwisbaar en vreselijk maar hij is in staat gebleken die gruwelijkheden ondergeschikt te maken aan (eigen?) sexuele perversiteit. Het voegt niets toe aan het verhaal en door deze zaken vallen de delen die er echt toe doen volledig in het niet. Het ontneemt je soms de lust om verder te lezen. En dat kan toch niet zijn bedoeling zijn geweest.
Het boek had ons als lezers bij de keel moeten grijpen, ons versteld doen staan. Het had een enorme impact kunnen hebben. Maar wat het vooral doet is walging oproepen. Dat was niet het uitgangspunt. En dus is het een gemiste kans. Ik heb me nergens, echt nergens kunnen identificeren met de hoofdpersoon. Bovendien laat hij Max Aue nooit een keuze maken. Heeft hij nou spijt, of is hij nog steeds overtuigd nazi? Was hij dat ooit? We zullen het niet weten en dus voel je je aan het einde bedonderd. Littell schiet hiermee volledig zijn doel voorbij. Doordat hij maar door blijft schrijven en schrijven slaat het verhaal dood en haalt hij de vaart er volledig uit. Het is onbegrijpelijk dat er geen redacteur is geweest die hem hier op heeft gewezen. Hij had ongetwijfeld iets heel belangrijks op het oog toen hij begon aan dit bouwwerk (en hij heeft zich vast en zeker verkneukeld over alle smerigheid die spontaan aan zijn brein ontsproot) maar hij maakt zijn punt in de eerste 25 pagina’s en trapt daarna eigenhandig zijn hele bouwwerk in elkaar. En dat is eeuwig zonde. Im Großen und Ganzen: Scheiße!
Reacties (1)
Dus niet lezen.
Ambrosia op 18-03-2010 15:21 | Waarschuw de redactie
Alleen geregistreerde bezoekers kunnen hier reageren. Ga naar registreren of inloggen.