Collectieve verantwoordelijkheid
Bekijk alle berichten van hpwinkelman | Waarschuw de redactie
Het is naar mijn mening een misverstand - want te individualistisch gedacht en een miskenning van de collectiviteit en continuïteit van het leven - te menen dat het kwaad onbestraft zou blijven als het niet aan de dader persoonlijk vergolden zou worden. Juist omdat we dat zo vaak zien (namelijk dat het de rechtvaardige tegenzit en het de boosdoener wélgaat in het leven) en omdat we dat onbevredigend vinden, stellen we ons een eschatologische dag des oordeels voor, waarop alsnog ieder mens persoonlijk op zijn eigen daden wordt afgerekend.
Ik bestempelde die gedachtegang als te individualistisch, omdat ze geen rekening houdt met het feit dat de mensheid niet maar een optelsom is van los van elkaar staande individuen. Er is verwantschap, er is samenhang, er bestaat collectieve verantwoordelijkheid, collectieve schuld, collectieve afrekening (in de zin van het gemeenschappelijk delen in zowel positieve als negatieve gevolgen van daden van enkelingen). Als een mens een misdaad pleegt, dan valt dit natuurlijk primair diezelfde mens aan te rekenen, maar de rest van de menselijke gemeenschap (gezin, familie, stam, volk) kan zich aan medeverantwoordelijkheid niet onttrekken, evenmin als aan de gevolgen van de wandaad. Dat strijkt ons, individualistische westerlingen, misschien tegen de haren in. Wat een ander doet of nalaat, gaat mij immers niet aan. "Ben ik mijns broeders hoeder?"
Toch, of we het nu leuk vinden of niet, collectieve verantwoordelijkheid is niet zo maar een principiële, ethische stellingname, een soort geloofsartikel met alle betrekkelijkheid daarvan, nee, ze wortelt in de wetmatigheid der dingen. In de oud-testamentische "Tien geboden" is sprake van een God, die de ongerechtigheid der vaderen bezoekt aan de kinderen, tot in de derde en vierde generatie van degenen die Hem haten. Daarop volgt evenwel, en dat is de andere kant van de medaille, dat Hij barmhartigheid doet aan duizenden van hen die Hem liefhebben en zijn geboden onderhouden. En of dit godsbeeld u nu aanspreekt of niet - de achterliggende gedachte van de geciteerde uitspraak stoelt op meer dan een geloof of een veronderstelling. De geschiedenis laat zien dat het de praktijk is van het leven. "In 't verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal." Ieder mens heeft in zijn leven te maken met voor- en tegenspoed, geluk en ongeluk, mee- en tegenvallers, gezondheid en ziekte enz. Als je van alles wat je overkomt, zorgvuldig de oorzaken probeert op te sporen en zo nodig ook de oorzaken van de oorzaken, dan ontdek je, dat maar betrekkelijk weinig uitsluitend is toe te schrijven aan eigen verdiensten of eigen fouten of tekortkomingen. We delen in de gevolgen van de daden van medemensen in verleden en heden.
We hebben de neiging het onrechtvaardig te vinden als we mede moeten boeten voor wat anderen verkeerd hebben gedaan. Daarentegen hebben we er doorgaans weinig moeite mee te aanvaarden wat ons door toedoen van anderen als onverdiende zegeningen in de schoot valt. En dat is weinig consequent.
Reacties (7)
Dat laatste is ongetwijfeld waar, maar voor mij mag u een uitzondering maken. Daarmee heb ik in uw viseie dus ook het recht verworven me aan collectieve verantwoordelijkheid te onttrekken.
De enige wetmatigheid die u vaststelt - u geeft zelfs niet een voorbeeld hoe dit de praktijk is van het leven, terwijl u van bv de quantummechanica toch een uitgebreide bewijsvoering eist; over consequent zijn gesproken! - is die van het Oude Testament. Nu staan er nog wel een paar andere dingen in het OT die u ongetwijfeld niet accepteert (ik denk aan Exodus 21:7 en Leviticus 25:44 betreffende slavernij - dus waarom zou ik me iets aantrekken van de Tien Geboden?
Dit is niet zo maar een loze of abstracte stellingname. Ik woon in een land waarin nog maar 15 decennia geleden door onze landgenoten en uw geloofsgenoten de gruwelijkste misdaden tav slaven werden gepleegd, "gerechtvaardigd" door datzelfde OT. Daar wens ik op geen enkele manier voor verantwoordelijk te worden gesteld, met één belangrijke uitzondering. De inwoners van Suriname hebben al eeuwenlang te maken gehad met wijsneuzen als u en ik. Uw geloofsgenoten hebben een belangrijk deel van hen uw geloof opgedrongen. Het lijkt me niet helemaal zuivere koffie als een landgenoot hen er weer van af probeert te brengen.
Zo deel ik toch nog enige collectieve verantwoordelijkheid voor de wandaden in naam van uw geloof gepleegd.
MNb0 op 01-02-2010 02:16 | Waarschuw de redactie
@ MNb0 op 01-02-2010 02:16
Een wat merkwaardige reactie, want u zult mij nooit een bijbeltekst of een geloofsopvatting als bewijs voor een stelling zien aanvoeren. Maar dat wil ook weer niet zeggen dat een geloofsuitspraak altijd per definitie onjuist is. Wat ik zeg, is dat collectieve verantwoordelijkheid géén geloofsartikel is (met alle betrekkelijkheid daarvan). Ik beróep me voor mijn stellingname dan ook niet op wat de bijbel erover zegt. Ik zeg dat de achterliggende gedachte méér dan een geloof is, maar de praktijk van het leven. Moet ik daar nu echt voorbeelden van geven? Laat de geschiedenis van de mensheid niet overduidelijk zien dat de gevolgen van menselijk handelen zelden beperkt blijven tot de handelende persoon, tot diens eigen tijd of tot diens eigen generatie?
U suggereert met woorden als “uw geloofsgenoten” en “uw geloof” dat u precies weet wat ik geloof, maar gezien de opvattingen die u mij toedicht, hebt u daar echt geen idee van.
U wenst op geen enkele manier medeverantwoordelijkheid te dragen voor wat uw en mijn voorouders aan wandaden hebben gepleegd jegens andere individuen en volken. Ik denk daar anders over op grond van de continuïteit van het leven. Ons leven is een voortzetting van het leven van de generaties waaruit wij zijn voortgekomen. Wij hebben daaruit een erfenis meegekregen van positieve en negatieve eigenschappen, van bezittingen en schulden. U onttrekt zich immers naar ik aanneem ook niet aan de welvaart van ons land die voor een niet gering deel haar oorsprong vindt in een – door u terecht veroordeeld – koloniaal verleden.
hpwinkelman op 01-02-2010 19:40 | Waarschuw de redactie
Een collectieve verantwoordelijkheid lijkt me iets anders dan dan de gevolgen moeten dragen van wat anderen aanrichten of hebben aangericht. Een voorbeeld: Ik weiger pertinent me medeverantwoordelijk te voelen voor het financiële beleid van menig instelling. Concreet: er was ergens een discussie over dit onderwerp. En er werd gesteld dat we alles te danken hebben aan onze eigen hebzucht, er werd een stevig beroep gedaan op iederes persoonlijke schuldgevoel. Moeten de pensioenfondsen niet een zo hoog mogelijk rendement zien te krijgen omdat wij een zo hoog mogelijk pensioen willen? Er werd heftig 'ja' geknikt. Helaas zat ik op een nogal onzichtbare plek zodat reageren niet mogelijk was. Ja, ik vind dat de pensioenfondsen goed met ons geld moeten onmgaan; met de klemtoon op - goed - . Nee, ze mogen niet ten koste van alles. Ik ben bij het ABP. Daar hen ik zelf niets over te zeggen, dat is wettelijk zo geregeld. Ze bleken te investeren in clusterbommen; groot was de verontwaardiging. Ik heb meteen gereageerd. Hun excuus: 'We wisten het niet.' Waarop ik liet weten dat wanneer je niet weet waarin je investeert je gewoonweg niet investeert. Ben ik nu medeschuldig aan die clusterbommen? Ik weiger dat ten enenmale.
Toen de oorlog hier voorbij was ondervond ik daar wel terdege de gevolge van in armoede etc. Dat is iets anders dan medeschuldig zijn. Zijn alle Nederlanders en Duitsers medeschuldig aan wat Hitler en zijn volgelingen - ook Nederlanders - hebben aangericht? Het lijkt me van niet. Hebben kinderen van foute Nederlanders er de gevolgen van ondervonden? Vaak wel, misschien zelfs tot nu toe. En dat is iets anders.
We ondervinden de gevolgen van 9.11. Privacy bestaat niet meer. Ben ik medeschuldig aan 9.11? Maar het feit dat er eindeloos veel nieuwe regels bedacht worden voor het vliegverkeer accepteer ik niet meer. Ik vlieg dus niet meer. Ben ik ervoor verantwoordelijk? Nee, ondervind ik de gevolgen? Ja, maar er bestaan andere manier van reizen.
www.corriewolters.nl
entoch op 06-02-2010 11:08 | Waarschuw de redactie
Gemeenschappelijke verantwoordelijk is de som van alle persoonlijke verantwoordelijkheden. Als er iets gebeurt waarvan iemand vindt dat hij daar niet verantwoordelijk voor is, maar deze gebeurtenis raakt hem wel, dan is hij deel van dat collectief bewustzijn, dat verantwoordelijk is voor die collectieve verantwoordelijkheden.
Uit de fysica weten we dat actie is reactie. Maw. op elke menselijke daad volgt onvermijdelijk een tegenreactie. Wie goed doet, goed ontmoet, zoals je zaait zul je oogsten, etc! De ultieme waarheid van verantwoordelijkheid ligt uiteindelijk in de diepste lagen van het eigen bewustzijn. Dat ieder mens zijn eigen werkelijkheid creëert, is onomstotelijk bewezen in de kwantum fysica via de theorie van het verschijnsel van de 'ineenstorting van de golffunctie'. Of anders gezegd: overal waar ik mijn aandacht op richt, dat is mijn werkelijkheid en daar ben ik zelf verantwoordelijkheid voor.
De gigantische chaos waar de mensheid op dit moment in verzeild raakt, is het gevolg, de reactie, van de som van alle menselijke handelingen uit het verleden. Niemand kan zich daar aan onttrekken. Wat wel mogelijk is, is om een individuele of collectieve inspanning te doen, waardoor de oorzaak van het verkeerd handelen uit het verleden teniet wordt gedaan. Dat gebeurt door het individuele bewustzijn af te stemmen op het collectieve transcendente veld van zuiver bewustzijn. Dat levert namelijk uitsluitend 100% zuivere evolutionaire bewustzijnsenergie op. Dit is geen flauwekul, maar wetenschappelijk bewezen realiteit.
Als dat op grote schaal zou worden toegepast, dan zullen veel problemen als sneeuw voor de zon verdwijnen.
RvdSloot op 06-02-2010 14:00 | Waarschuw de redactie
Aan RvdSloot: Nu concreet graag... in heel heldere taal....zodat 'mijn buren' er ook mee uit de voeten zouden kunnen.....
www.corriewolters.nl
entoch op 06-02-2010 14:38 | Waarschuw de redactie
@ entoch op 06-02-2010 11:08
U onderscheidt collectieve gevolgen van collectieve verantwoordelijkheid. Dat lijkt me terecht, maar dat neemt niet weg dat er m.i. wel sprake is van samenhang omdat, zoals ik schreef “de mensheid niet maar een optelsom is van los van elkaar staande individuen”. Maar ik leid collectieve verantwoordelijkheid ook niet af uit collectieve gevolgen. Mijn uitgangspunt is collectieve verantwoordelijkheid en ik vind die bevestigd in collectieve gevolgen. Ik schuif u geen persóónlijke medeschuldigheid in de schoenen voor clusterbommen, maar ik ben van mening dat u en ik, dat wij als mensen samen, dus collectief, verantwoordelijkheid dragen voor de manier waarop mensen met elkaar en met de aarde en haar voortbrengselen omgaan.
Uw vraag m.b.t. medeschuldigheid voor (bijvoorbeeld) oorlogsmisdaden zou ik op analoge wijze willen beantwoorden. Niet alle Duiters, c.q. Nederlanders dragen daarvoor persóónlijke verantwoordelijkheid, maar dat er sprake is van collectieve verantwoordelijkheid blijkt ook uit internationale rechtsregels wanneer die voorzien in bijvoorbeeld financiële sancties die aan een land (als collectiviteit van burgers) kunnen worden opgelegd.
Zie voor een nadere uitwerking van mijn visie op collectieve verantwoordelijkheid op grond van de continuïteit en samenhang van het leven mijn weblog “Opstanding (vervolg)” op blz. 2 van mijn blogoverzicht. Daaruit citeer ik:
“Het probleem doet zich, denk ik, vooral voor als gevolg van een te individualistische zelfbeschouwing, waardoor we het “ik” en het “wij” van de eigen generatie teveel isoleren van het "zij" van vorige en volgende generaties, alsof ze los van elkaar zouden staan. Vandaar dat ik zo veel nadruk leg op de continuïteit van het leven. "Zij" ZIJN namelijk "wij". Er is maar één leven dat zich op aarde in de materie heeft "geïncarneerd", dat zich in miljoenen jaren heeft ontwikkeld en dat zich in miljoenen vormen heeft gemanifesteerd, met, naar het zich laat aanzien, als hoogste ontplooiing (tot nu toe) de zich van het eigen bestaan bewuste "denkende mens". (…) Hangt iemands verantwoordelijkheid af van de vraag of hij/zij persoonlijk ter verantwoording kan worden geroepen? Verantwoordelijkheid is er of is er niet. In de opvatting "zij zijn wij" komen de noties van verantwoordelijkheid, beloning en straf m.i. volledig tot gelding. De mensen van weleer hebben hun leven doorgegeven aan en leven dus voort in de mensen van nu. Als zodanig moeten zij dus leven in een wereld waarvan de positieve en de negatieve aspecten voor een belangrijk deel aan henzelf te danken of te wijten zijn. Hetzelfde geldt voor de mensen van nu in relatie tot de mensen van de toekomst. De moeilijkheid is, dat we zo slecht in staat zijn, ons echt met ons voor- en nageslacht te vereenzelvigen. Dat komt natuurlijk doordat wij van generatie op generatie wel onze genen overdragen, maar niet onze bewustzijnsinhouden. Toch zou dat geen reden mogen zijn om de "zij zijn wij"-opvatting te verwerpen. Laat ik dat met een voorbeeld verduidelijken.
Stel voor dat iemand op vijftigjarige leeftijd zijn geheugen totaal zou verliezen. Het is duidelijk dat hij na dat geheugenverlies nog altijd verantwoordelijk is voor wat hij daarvóór heeft gedaan of nagelaten. Hij blijft bij voorbeeld rechthebbende op zijn destijds verworven bezittingen en aansprakelijk voor zijn destijds gemaakte schulden. Dat hij zich niet kan herínneren hoe hij vermogen heeft gevormd of schulden heeft gemaakt speelt geen doorslaggevende rol. Dat het voor de betrokkene moeilijk zou zijn, de gevolgen te dragen voor een eventuele wandaad waarvan hij zich niets herinnert, ligt voor de hand. Even moeilijk is het voor óns, de medeverantwoordelijkheid te aanvaarden voor en dus ook de gevolgen van daden van vorige generaties. Maar ook voor ons geldt: het feit dat we ons het doen en laten van vorige generaties van ons bestaan niet kunnen herinneren, ontheft ons niet van de (mede)verantwoordelijkheid daarvoor en de gevolgen ervan. Hún leven is óns leven. Wij zijn zij.”
hpwinkelman op 08-02-2010 15:57 | Waarschuw de redactie
Beste Corrie,
Wat ik heb willen aangeven is dat het denken over verantwoordelijkheid zou moeten beginnen met het helder formuleren van de “natuurlijke” component van het menselijke bestaan. Die staat los van menselijke wetten en regels, waarvoor je ook ter verantwoording kan worden geroepen, maar dat staat voor mij los van de verantwoordelijkheid die je als mens hebt in het geheel van het natuurlijk functioneren.
Natuurlijke verantwoordelijkheid en verantwoordelijkheid volgens menselijke wetten en regels lopen in het dagelijks leven door elkaar heen. Daarom vind ik het van belang voor een zuivere discussie om hier onderscheid in te maken. Ter verduidelijking een voorbeeld.
“Ik rijdt met mijn auto door rood licht en veroorzaak daardoor een verkeersongeluk waarbij een fietser wordt aangereden, die zwaar gewond raakt en in het ziekenhuis overlijd aan zijn verwondingen. De verkeersovertreding 'door rood licht rijden' is het bewust overtreden van een wet, die niet door de natuur, maar door de mens is gemaakt. De overtreding levert een boete op, de afrekening van mijn verantwoordelijkheid, van x euro. Onverantwoordelijk gedrag betekent je niet houden aan de regels en wetten die collectief zijn afgesproken. Verantwoordelijkheid is hier de sanctie op het menselijk handelen. Voor de rechter wordt ik 'ter verantwoording geroepen'.
Het overlijden van de aangereden fietser is een verantwoordelijkheid van een totaal andere orde. Ben ik een moordenaar, was het een ongeluk, heb ik schuld? De rest van mijn leven zit ik met de gevolgen van die afschuwelijke gebeurtenis, ik 'voel' me er verantwoordelijk voor. Mijn leven heeft geen zin meer. Ik ben helemaal kapot, mijn wereld is volledig ingestort.
Nu even de stap naar collectieve verantwoordelijkheid. De Nederlandse regering stuurt troepen naar Irak en Afganistan. Door Nederlandse kogels komen Irakezen en Afganen om het leven. Ben ik als Nederlands staatsburger mede verantwoordelijk voor de dood van duizenden Irakezen en Afganen? Zo voelt het niet, maar in de zuivere zin van de wettelijke bepalingen is het wel zo. Ik heb immers democratisch gestemd en het parlement, mijn afgevaardigden, heeft in meerderheid besloten troepen te sturen. Maar omdat het nieuws tot mij komt via de media, en het handelingen zijn door anderen gepleegd, voel ik me er veel minder bij betrokken en daardoor zal mijn wereld ook niet ineen storten. Het is de 'ver van mijn bed show' verantwoordelijkheid.”
Tot zover mijn voorbeeld.
Nu weer terug naar het begrip 'verantwoordelijkheid' dat ik, omwille van deze discussie, op een klinische manier wil bespreken. Als ik over verantwoordelijkheid wil discussieren, dan isoleer ik dat begrip in eerste instantie in een natuurlijk kader. En dan kom ik vanzelf uit bij de natuurwet “actie is reactie”. Want verantwoordelijkheid is een gevolg van menselijk handelen. Als een mens niet zou handelen, zou hij ook geen verantwoordelijkheid hebben. Is dat waar of is dat niet waar! Dat is een fundamentele vraag. Als we het daar dan mee eens zijn (indien niet hoor ik dat graag), dan komt de volgende fundamentele vraag. Wanneer vindt een handeling plaats? Is dat wanneer ik iets uitspreek of iets doe, of ook al als ik iets denk? Vanuit mijn levenservaring en de lessen die ik daarin heb gehad van wijze mensen, sta ik op het standpunt dat elke gedachte, gevoel of emotie de aanzet is tot een uitspraak of handeling, waar ik uiteindelijk verantwoordelijk voor ben. Dus ook mijn mentale activiteit speelt een rol in mijn verantwoordelijkheid.
Als dat zo is dan komt meteen de cruciale hamvraag naar boven. Hoe kan ik ervoor zorgen dat mijn gedachten, gevoelens of emoties mij aanzetten tot die uitspraken en handelingen, waardoor ik en de wereld waarin ik leef, zal bijdragen aan een harmonieuze, levensbevorderende ontwikkeling van het leven???????
Hier komt het verhaal de heer Winkelman van de genetische of erfelijke bepaling in beeld. Ieder mens is de 'genetische resultante' van zijn voorouders. Daarin dragen we als individu de collectieve verantwoordelijkheid met ons mee. Maar dat is een zo gigantisch complex verhaal, dat het onmogelijk is om daar in een mensenleven, op een rationele manier, rekening mee te houden. Maar het heeft zeker een invloed op iemands leven. En het wordt met name gestuurd door onze denkwereld. Hoe we in de wereld staan, wordt grotendeels bepaald door sociale factoren als opvoeding en opleiding. We hebben daar het spreekwoord voor bedacht: als je geboren bent voor een dubbeltje, zul je nooit een kwartje worden. Of dat voor 100% waar is, durf ik te betwijfelen, maar statistisch gezien, zal het in de meeste gevallen wel kloppen.
Zoals ik in mijn eerste bijdrage heb geschreven, heeft onze collectieve activiteit geleid tot een gigantische chaos, waarvoor een collectieve verantwoordelijkheid geldt. De som van alle uitspraken en handelingen uit het verleden hebben het leven op aarde gebracht tot waar we nu zijn. Dat is misschien een technologische hoogstaande cultuur, maar met een bedroevend laag bewustzijn als het gaat om de collectieve verantwoordelijkheid. De grootste paradox vind ik nog wel dat de huidige minister van defensie, die komt uit de ChristenUnie, verantwoordelijk is voor het doodschieten van de 'vijand', terwijl van Christus in het nieuwe testament toch een totaal andere boodschap uitgaat. Met andere woorden, mijn conclusie kan niet anders zijn dan dat de wereld volledig op zijn kop staat. 1. Democratie is het heilige der heilige, maar wie het hardst schreeuwt en de meest onzinnige uitspraken doet, krijgt de meeste stemmen en daarmee de macht. 2. De onkreukbaarheid van de wetenschap staat ter discussie. 3. Inzichten uit het verleden blijken diametraal te staan ten opzicht van de kennis van nu. 4. 'Graaien wat je graaien kan' is het parool. Het enige dat telt is meer rijkdom, zonder enige vorm van mededogen of besef van verantwoordelijkheid.
Een cultuur van totale fragmentatie, die leidt tot anarchie en gebrek aan besef voor collectiviteit.
Om daaraan een halt tot te roepen is er iets nodig dat ervoor zorgt dat de collectieve verantwoordelijkheid weer de kant op gaat van harmonie, groei en vooruitgang. Wat we nu zien is dat er overal in de wereld grote problemen ontstaan. De oude manier van denken en handelen is niet meer succesvol. Er is een 'inconvenient truth', die onze leefomgeving om zeep helpt, als we er niet heel gauw iets aan doen. De vleesconsumptie lijkt de grootste boosdoener, maar vooralsnog wensen we daar collectief geen drastische maatregelen tegen te nemen. Onlangs kwam in het nieuws, dat de ziekte alzheimer te maken heeft met teveel eiwit in de hersenen. Is teveel vleesconsumptie daar de oorzaak van? Is dat collectieve verantwoordelijkheid of gewoon gebrek aan simpele kennis hoe de menselijke fysiologie werkt? Er wordt in Nederland jaarlijks 83 miljard uitgegeven aan de geneeskundige zorg, maar een volledig inzicht hoe de mens in elkaar zit ontbreekt. Ongezonde voeding en leefstijl zijn voor ieders verantwoordelijkheid. Een voorstel van de gezondheidsraad om mensen die ongezond leven meer premie te laten betalen, wordt door minister Klink afgedaan als 'niet solidair'. En solidariteit is een gevoelig politiek agendapunt.
Zo spelen verantwoordelijkheid en solidariteit, dat doen wat de meeste stemmen oplevert, een kat en muis spelletje. Maar de enorme druk vanuit de natuur om een fundamentele andere keuze te maken, wordt steeds luider. De natuur dwingt iedereen steeds meer tot nadenken, en dat gebeurt door een bewustwordingsproces van ongekende omvang. Bewustwording staat los van menselijke wetten en regels. Bewustwording is de natuurlijke correctie die ontstaat als het leven uit de bocht dreigt te vliegen. Bewustwording leidt tot verantwoordelijkheid. Om bewustwording volledig te laten zijn, zal het moeten beginnen bij de bron van het bestaan. Dat is het niveau van het collectieve transcendente veld van zuiver bewustzijn. In de kwantum fysica heet dat het 'verenigd veld' en is de basis van het hele universum.
Vanaf dat niveau ontstaat en verdwijnt alles. Contact maken met dit eeuwige oneindige vacuumveld is de meest fundamentele oplossing voor alle problemen, groot en klein, individueel en collectief. Iemand die leeft in overeenstemming met dat verenigde veld, noemt men een 'verlichte'. Zo iemand handelt automatisch in overeenstemming met alle natuurwetten. Zijn verantwoordelijkheid staat los van het dagelijkse gehakketak. Hij dient uitsluitend een evolutionair kosmisch doel.
De tragiek van onze collectieve verantwoordelijkheid is dat daar nog te weinig aandacht voor is.
RvdSloot op 14-02-2010 15:10 | Waarschuw de redactie
Alleen geregistreerde bezoekers kunnen hier reageren. Ga naar registreren of inloggen.