Het laatste stukje groen
Polders zijn prachtig. Voor wandelaars en fietsers, maar ook voor ambitieuze gemeentebestuurders en projectontwikkelaars. Hoeveel polders zouden er de afgelopen dertig jaar al niet zijn volgebouwd met vinexlocaties en industrieterreinen?
Een goed voorbeeld van deze tomeloze bouwwoede is Heerhugowaard, tot voor kort de snelst groeiende gemeente van Nederland. Had Heerhugowaard in 1960 nog maar 6800 inwoners, in 1975 waren dat er al 25000 en vandaag de dag zijn het er ruim 47000. En als het gemeentebestuur zijn zin krijgt, voorspelt Gerrie Groot, worden dat er in rap tempo nog veel meer.
Gerrie Groot heeft ons uitgenodigd voor een fietstocht door het laatste stukje open landschap dat in de polder Heerhugowaard nog te vinden is. Hij is lid van de actiegroep Leefbaar Heerhugowaard en raakt niet uitgepraat over het handjevol molens, dijken, uiterwaarden en originele stolpboerderijen dat er nog over is. Je zou verwachten dat de gemeente dit laatste restje cultuurgoed ongemoeid laat, zegt hij, maar niets is minder waar.
De polder Heerhugowaard dateert uit 1630. Tot 1966 was het onvruchtbaar land. De kentering kwam toen de polder halverwege de jaren zestig verkaveld werd en de stedenbouw werd ingezet. Het begon met 157 woningen, maar daar bleef het niet bij. Zodra de ene nieuwbouwwijk klaar was, stond de volgende in de steigers. Op dit moment verrijst in het zuidwesten van Heerhugowaard de vinexlocatie 'Stad van de Zon', in de volksmond 'Stad van Beton' genoemd.Het noordelijk deel van Heerhugowaard heeft zich nooit zorgen gemaakt over de bouwwoede van de gemeente. Daar was tot voor kort ook geen reden toe, want Heerhugowaard wordt aan twee kanten ingesloten door spoorlijnen. In het westen grenst het aan de spoorlijn naar Schagen, in het noorden aan die naar Hoorn. Door de barrière van het spoor is er een scherpe tweedeling ontstaan tussen beton en gras. Dat de actiegroep Leefbaar Heerhugowaard nu toch de noodklok luidt, komt omdat omdat er inmiddels een structuurplan klaarligt om het grasland tussen de spoorlijnen en de Middenweg vol te bouwen met kassen, een autoweg en een bedrijfsterrein. ,,En als ze eenmaal over die spoorlijnen heen zijn,'' voorspelt Groot, ,,dan is het eind zoek. Dan kunnen ze ongehinderd doorstoten naar de Berkmeerpolder en Veenhuizerpolder.''
Het wordt tijd om met eigen ogen te bekijken waar de actiegroep Leefbaar Heerhugowaard zich zo druk om maakt. Vanaf de kerk, een driebeukige basiliek met een romaans-byzantijnse toren, fietsen we de Middenweg af in zuidelijke richting. Op dit stuk van de Middenweg staan nog veel typisch Noord-Hollandse stolpboerderijen. De Lelyhof en boerderij Rozenhout bijvoorbeeld, op nummer 523 en 487, behoren tot de oudste boerderijen van Heerhugowaard. Ook bij de huisnummers 479 en 433 houden we even onze vaart in. Hier staan een neo-renaissancistische onderwijzerswoning uit 1882 en de 'Maria Jacoba Hoeve', een art nouveau kop-rompboerderij. Heel apart is de voordeur met Jugendstilmotief.Vlak voor nummer 411 slaan we linksaf, de Molenweg op. Aan het eind gaan we rechtsaf de Plemdijk op. Deze dijk is in 1630 aangelegd om de inpoldering van de Heerhugowaard mogelijk te maken. Het Berkmeer werd zes jaar later drooggelegd. In deze polder liggen ecologische verbindingszones, die verschillende natuurgebieden met elkaar verbinden. Daardoor kunnen de dieren zich in het hele gebied vrij bewegen. Er zijn hier veel boeren die aan weidevogelbeheer doen.
Via de Plemdijk gaan we rechts de Oostdijk op. Iets verderop ligt het buurtschap De Draai. De Draai ligt hoger dan de polder Heerhugowaard. Dit is 'druipland', land dat ouder is dan de polder en binnengepolderd werd. Ook op dit gebied heeft het gemeentebestuur van Heerhugowaard zijn begerig oog laten vallen. Het is de bedoeling dat het handjevol huisjes dat hier langs de Ringvaart ligt, in 2007 gezelschap krijgt van 3000 nieuwbouwwoningen. Vandaar dat hier overal affiches hangen met de tekst 'DeDraaiNee.nl'.
We keren langs dezelfde weg terug naar de afslag Molenweg/Plemdijk. Hier gaan we rechtdoor de Berkmeerdijk op, die overgaat in de Veenhuizerkade. De hooggelegen dijken die het hele gebied van Veenhuizen omsluiten behoren tot de oudste dijken in de regio. Op de kruising van Berkmeerdijk en Groenedijk staan we op het 'driepolderpunt' van de polders Heerhugowaard, Berkmeer en Veenhuizen. Iets verderop staat de enige molen die nog binnen de gemeentegrenzen van Heerhugowaard staat.We gaan linksaf de Dijkweg op en slaan vó³² het bruggetje linksaf de Kerkweg in, die naar Veenhuizen voert. Net als De Draai lag ook Veenhuizen op 'oud land' en heeft nooit onder water gestaan. Hier is de plek waar sinds 1633 Reinout van Brederode, heer van Veenhuizen, begraven ligt. Ooit stond zijn graftombe in een lieflijk kerkje. Tegenwoordig moet hij genoegen nemen met een modern kerkgebouw uit 1965, een jaar dat niet bepaald bekend staat om zijn architectonische ontwerpen. Het is maar goed dat Reinout niet meer kan zien hoe hij er bij ligt: zijn tombe staat in het voorportaal, dat zo te zien dienst doet als opslagruimte.
We fietsen linksaf de Groenedijk op. Dit prachtige weggetje is een voormalige waterkerende dijk uit 1539, die eertijds het links gelegen landschap van Veenhuizen tegen het water van de Groote Waert beschermde. Na de Groenedijk komen we op een stukje dat we van de heenweg kennen: de Plemdijk en de Molenweg. We gaan nu rechtsaf de Veenhuizerweg op, rijden door het buurtschap de Frik, steken de Ringvaart over en komen in Oude Niedorp. Wie koffie wil drinken moet rechtsaf om bij de Vergulde Valk te komen, wie terug wil naar het startpunt slaat linksaf. Bij de Irish Cottage Pub het fietspad op. Even doortrappen en dan is de ronde koepel van de kerk in De Noord alweer te zien.
Over enige tijd worden de echtgenoten en -notes van Heerhugowaards burgemeester, wethouders en raadsleden uitgenodigd om samen met Leefbaar Heerhugowaard deze route te fietsen. In de hoop dat zij hun man of vrouw zullen vertellen hoe zonde het is als Heerhugowaard zijn laatste stukje groen kwijt zou raken.
© Trouw 2009, op dit artikel rust copyright.
Andere natuurtochten in deze regio
Wat vinden lezers van deze route?
Wat vindt u van deze route?
De velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht.
Beste redactie, Gekwalificeerd als wandeltocht doch er wordt een fietsroute beschreven.
Raoul 21-03-2009 19:24 uur